Паспорт объекта нематериального культурного наследия (ОНКН)
муниципального каталога Республики Татарстан
|
№
|
Классификаторы
|
Описание классификатора
|
Описание ОНКН
|
|
1.
|
Наименование ОНКН
|
Название ОНКН на языке оригинала, жанр и перевод – на русском языке
|
«Сөембикә бәете» (Баит Суюмбики)
|
|
2.
|
Этнос
|
Название этноса
|
Татары
|
|
3.
|
Конфессия
|
Название конфессии
|
Мусульмане
|
|
4.
|
Тип ОНКН
|
В соответствии с Приложением выбирается тип (направление) ОНКН
|
Народное исполнительство. Словесные жанры.
|
|
5.
|
Краткое описание ОНКН
|
Информация, которую Вы считаете наиболее важной: последовательность действий, время и место проведения, основные участники (их роли в действии), условия исполнения и т.д. По краткому описанию составляется первое впечатление об ОНКН
|
Баит был распространен в деревне Новые Шаши Атнинского района. В баите говорится о том, что Нигматзянова Суюмбика Мухаметзяновна родилась 3 ноября 1921 года в деревне Новые Шаши нынешнего Атнинского района. Её отец Мухаметзян Гафаров занимался земледелием, далее получил патент и открыл торговую лавочку. В 1931 году семья была раскулачена и сослана в Магнитогорск. Родные и близкие погибли во время Великой Отечественной войны. Трагическая судьба сельской девушки Суюмбики изложена в данном баите.
|
|
6.
|
Состояние бытования ОНКН
|
Информация о современном состоянии и проблемах бытования ОНКН: утрачивающаяся, бытующая, восстановленная
|
Бытующая
|
|
7.
|
Форма бытования ОНКН
|
Указывается, в какой форме объект существует в настоящее время: аутентичная, сценическая, восстановленная
|
Аутентичная
|
|
8.
|
Место бытования ОНКН
|
Информация о том месте МО, где описываемое явление бытует сегодня
|
Село Новые Шаши Атнинского района РТ
|
|
9.
|
Место распространения ОНКН
|
Информация о тех местах МО, где еще описываемое явление бытует сегодня
|
Село Новые Шаши Атнинского района РТ
|
|
10.
|
Временные параметры
|
Информация о регулярности, о сезоне, о конкретной дате проведения, бытования ОНКН
|
Круглый год
|
|
11.
|
Исключитель-ность/Ценность ОНКН
|
Указываются характеристики, доказывающие значительную ценность ОНКН и его уникальность
|
Исполняется только в селе Новые Шаши
|
|
12.
|
Предметы, связанные с ОНКН
|
Названия атрибутов, необходимых для бытования и жизнеобеспечения данного объекта: музыкальный инструмент, костюм, атрибут, орудие труда, материал и т.д. Необходимо описать роль предмета и его особенности
|
Специальной атрибутики нет
|
|
13.
|
Техники исполнения ОНКН
|
Сведения о технике исполнения или технологии изготовления, связанные с объектом или его составляющими
|
Исполняется без аккомпаниаторов.
|
|
14.
|
Лица, имеющее отношение к ОНКН
|
Сведения о носителе, исполнителе, хранителе
|
Нигматзянова Суюмбика Мухаметзяновна, 1921 года рождения, родом из деревни Новые Шаши Атнинского Района РТ. Жизнь её прошла в ссылке в Магнитогорске.
|
|
15.
|
Меры по охране ОНКН
|
Описание действий связанных с сохранением, или популяризацией, или развитием ОНКН
|
Сохранение. Данный баит хранится в рукописном варианте у библиотекаря Назмиевой Надии Котдусовны.
|
|
16.
|
Источники информации
|
Сведения об источниках информации об ОНКН. Это может быть: литература, фонды, архивы, коллекции (собрания), мультимедиа
|
Коллекция.Собрания рукописных вариантов устного народного творчества.
|
|
17.
|
Формы фиксации ОНКН
|
Описание перечня файлов, приложенных к паспорту: фото, видео, аудио, письменный текст, графика
|
Письменный текст баита
(Приложение 1)
|
|
18.
|
Лицо, описавшее ОНКН
|
Сведения о составителе паспорта ОНКН: ФИО, должность, место работы, контактный телефон
|
Гиниятуллина Зульфия Рахимзяновна
|
(Приложение 1)
СӨЕМБИКӘ бәете
Әтнә районы Кышлау өязе Яңа Шашы авылында
Бабай йортында ишле гаиләдә мин тудым
Әти-әниләр, абыйлар белән сигез яшьтән эшкә тотындым.
Бик күңелле иде абыйлар белән бергәләшеп гомер итүе.
Һәр иртәдә таң нурлары белән җыелышып эшкә китүе.
Күңелле көннәр күпкә бармады:
31 нче елны раскулачивание башланды.
9 яшемдә туган илдән, йорт-җирләрдән аерылып
Магнит шәһәренә илтеп ташландык.
Магнит дигән кала тау-ташлык
Әйләнә-тирәсе кипкән кызыл балчык.
Бер ашлыксыз җирләргә китерде безне башлык.
Безнең кебек 360 бәхетсезне җыеп
Яптылар бер салкын баракка.
Чәчләребезне алдылар, булмый инде тарап та...
Алдырмабыз, диеп әйтсәк тә, ишекләрдә тора каравыл.
Безнең кебек тоткын бәндәләргә бу хәлләрне күрү бик авыр.
Идәнсез, түбәсез, мичсез баракларда
Сагынып көттек илләрдән хатлар.
Сабыйлык рәхәтен күрми ач-ялангач үтте яшь чаклар.
36 нчы елда газиз атам авыр эштән дөнья ташлады.
Якты көннәр караңгы төндәй булып,
Тагын да авыр көннәр башланды.
41 нче елны безнең илгә каршы
Германия сугыш башлады.
23 яшьлек Ришат абыем
Илтеп ут эченә ташланды.
Һади абый белән калдык тылда
Дошманнардан илне сакларга.
Ачлы-туклы икешәр смена эшләп,
“Кулак” дигән тапны акларга.
Почта килгән саен абыемнан
Өчпочмаклы хатлар көтә идек.
Безне тынычландырып хатлар килсә,
“Инша Аллаһ, күрешербез!” – дип өмет итә идек.
Өч ел буе көттек абыемны
Хатлар килү кинәт тукталды.
43 нче елның декабрендә үлү хәбәрен алдык...
Каһәр суккан бу сугыш йөрәкләргә
Түзә алмаслык яра салды.
Авылдагы Хәким абыйның
Өч улы да сугышта калды.
Авыр кайгыларга түзә алмыйча
Яшьләй дөнья куйды әнкәсе.
Өч баласы өчен елый-елый
Сукырайды газиз әткәсе.
Еллар агышы һаман оныттырмый
Йөрәктәге тирән яраны.
Хәзер инде әби-бабайлар без,
Кем дә булса безне аңлармы?
Аңламаса әйдә, аңламасын,
Тик сугышлар гына булмасын.
Балаларым яннарымда булсын,
Оныкларым ятим калмасын.
Онытылмас һичбер вакытта да
Ул чор безгә бирде кирәкне
Саркып-саркып йөрәктән кан тама –
Дәвалыйсы иде йөрәкне...
Язмышымнан китап язу өчен
Картайдым шул инде, картайдым.
Авыр хәсрәтләрне йота-йота
Ардым, талдым, инде саргайдым.
Сукырайган Хәким абыйны Мәдинә исемле кызы кайтып 1966 нчы елда Магниткага алып килде,
1968 нче елда ул шунда вафат булып, Магниткада җирләнде.